Fundacja jest majątkiem, który fundator przeznacza na określony cel. W odróżnieniu od spółek fundacje nie mają ani wspólników, ani właścicieli; dlatego określa się je jako podmioty prawa bez właściciela. Austriacka fundacja prywatna służy przede wszystkim utrzymaniu majątku i przedsiębiorstw w całości na przestrzeni pokoleń, zabezpieczeniu członków rodziny według jasnych zasad oraz trwałemu wspieraniu celów pożytku publicznego.
Austriacka fundacja prywatna nie jest tożsama z polską fundacją rodzinną uregulowaną ustawą z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej; obie instytucje podlegają odrębnym przepisom.
Austria wprowadziła formę prawną fundacji prywatnej (Privatstiftung) w 1993 roku, ponieważ pozostałe ustawowo uregulowane formy fundacji nie odpowiadały potrzebom życia gospodarczego ani typowym celom fundatorów. Fundacja prywatna stała się trwałym elementem austriackiej praktyki prawnej i gospodarczej. Fundacje prywatne posiadają bezpośrednio lub pośrednio pakiety kontrolne w znaczących austriackich przedsiębiorstwach oraz w około połowie spółek notowanych w indeksie ATX, a większość ze 100 największych przedsiębiorstw rodzinnych w Austrii jest utrzymywana za pośrednictwem fundacji prywatnych. W sektorze pożytku publicznego fundacje prywatne wnoszą istotny wkład, czy to bezpośrednio przez realizację celów pożytku publicznego, czy pośrednio przez przekazywane darowizny.
Obecnie w austriackim rejestrze handlowym (Firmenbuch) wpisanych jest około 2950 fundacji prywatnych. Informacje o wpisanych i wykreślonych fundacjach prywatnych zawiera serwis companydesk.eu. Fundacja prywatna jest tym samym najważniejszą formą fundacji w Austrii.
Podstawą prawną jest austriacka ustawa o fundacjach prywatnych (Privatstiftungsgesetz, PSG). Zgodnie z § 1 ust. 1 PSG fundacja prywatna jest podmiotem prawa, któremu fundator przekazał majątek w tym celu, aby przez jego wykorzystanie, zarządzanie nim i jego spieniężanie realizowany był dozwolony cel określony przez fundatora; posiada ona osobowość prawną i musi mieć siedzibę w Austrii. Fundacja prywatna może zostać ustanowiona za życia fundatora albo na wypadek śmierci. W zależności od celu fundacji i kręgu beneficjentów rozróżnia się fundacje prywatne pożytku publicznego i fundacje prywatne służące interesom prywatnym. Celami pożytku publicznego są przede wszystkim cele, których realizacja służy ogółowi. Fundacje prywatne służące interesom prywatnym wspierają zazwyczaj osoby określone lub możliwe do określenia, na przykład członków rodziny (tak zwana austriacka fundacja rodzinna, Familienstiftung).
Niektóre rodzaje działalności są dla fundacji prywatnej niedozwolone: nie może ona prowadzić działalności zarobkowej wykraczającej poza działalność czysto pomocniczą, prowadzić spraw spółki handlowej ani być wspólnikiem ponoszącym nieograniczoną odpowiedzialność w zarejestrowanej spółce osobowej (§ 1 ust. 2 PSG). Majątek przedsiębiorstw jest zatem z reguły utrzymywany poprzez udziały w spółkach kapitałowych.
Obok fundacji prywatnych według PSG w Austrii istnieją fundacje pożytku publicznego według federalnej ustawy o fundacjach i funduszach z 2015 r. (Bundes-Stiftungs- und Fondsgesetz 2015, BStFG 2015) oraz fundacje utworzone na podstawie ustaw austriackich krajów związkowych lub ustaw szczególnych. Również austriacki nadawca publiczny ORF jest fundacją utworzoną na podstawie ustawy o ORF.
Pełny tekst ustawy wraz z systematycznym wykazem orzecznictwa do każdego paragrafu i ustępu znajduje się na stronie Austriacka ustawa o fundacjach prywatnych (PSG) z orzecznictwem (w języku niemieckim).
Fundacja prywatna służy przede wszystkim utrzymaniu majątku w całości na przestrzeni pokoleń i zarządzaniu nim, niezależnie od dziedziczenia, zgodnie z celem określonym przez fundatora. Typowymi zastosowaniami są sukcesja przedsiębiorstwa rodzinnego, w której udziały skupia się w fundacji prywatnej, co zapobiega ich rozdrobnieniu między spadkobierców, zabezpieczenie członków rodziny według jasnych zasad określonych w oświadczeniu o ustanowieniu fundacji oraz trwałe wspieranie celów pożytku publicznego.
To, czy fundacja prywatna jest właściwym rozwiązaniem w konkretnym przypadku, zależy od majątku, sytuacji rodzinnej i przedsiębiorczej oraz od celów fundatora. Należy uwzględnić w szczególności bieżące koszty organów (zarząd fundacji, biegły rewident fundacji), obowiązki rachunkowe oraz to, że fundator wyzbywa się przekazanego majątku i może wywierać wpływ jedynie poprzez prawa zastrzeżone w oświadczeniu o ustanowieniu fundacji.
Przeznaczanie majątku na cele o charakterze fundacyjnym nie jest wynalazkiem czasów nowożytnych. Spotyka się je już w starożytnej Grecji, w Cesarstwie Rzymskim i w Egipcie. Często przywoływanym przykładem jest Akademia Platona, założona około 387 r. p.n.e. i istniejąca do 529 r. n.e. (zob. również Strachwitz w: Stiftungen (Aachen 1996), 90); nie można jej jednak utożsamiać z dzisiejszymi formami prawnymi. Wiele klasztorów i ważnych instytucji społecznych wywodzi się z fundacji. Pod pewnymi względami fundacje są porównywalne z trustem, znanym przede wszystkim z prawa anglosaskiego.
Historycznie przeważały cele pożytku publicznego. Już w średniowieczu istniały jednak fundacje o celu mieszanym, które miały zabezpieczać także potomków fundatora (zob. np. w odniesieniu do fundacji Örfioğlu wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 5 lipca 2022 r., Dimici przeciwko Turcji, skarga nr 70133/16).
Fundacja prywatna zostaje ustanowiona na podstawie oświadczenia o ustanowieniu fundacji (Stiftungserklärung) złożonego przez fundatora lub fundatorów. Oświadczenie o ustanowieniu fundacji jest pojęciem nadrzędnym, oznaczającym oświadczenie woli fundatora; musi ono zostać udokumentowane i może być zawarte w akcie założycielskim fundacji (Stiftungsurkunde) oraz dodatkowo w dodatkowym dokumencie fundacyjnym (Stiftungszusatzurkunde) (§ 10 ust. 1 PSG; OGH, 22.10.2020, 6 Ob 200/20k). Dodatkowego dokumentu fundacyjnego nie przedkłada się sądowi rejestrowemu, w związku z czym nie jest on publicznie dostępny. Określone postanowienia, na przykład dotyczące zarządu fundacji, biegłego rewidenta fundacji, zmiany oświadczenia o ustanowieniu fundacji i zastrzeżenia prawa odwołania, muszą jednak znaleźć się w samym akcie założycielskim (§ 10 ust. 2 PSG). Oświadczenie o ustanowieniu fundacji wymaga formy aktu notarialnego; w przypadku fundacji prywatnej ustanawianej na wypadek śmierci należy ponadto zachować formę rozrządzenia ostatniej woli.
Oświadczenie o ustanowieniu fundacji musi w każdym przypadku zawierać przeznaczenie majątku, cel fundacji, oznaczenie beneficjentów albo wskazanie osoby lub podmiotu wyznaczonego przez fundatora do ustalania beneficjentów (nie dotyczy to sytuacji, w której cel fundacji polega na wspieraniu ogółu), nazwę i siedzibę fundacji prywatnej, dane fundatora oraz wskazanie, czy fundacja prywatna zostaje ustanowiona na czas oznaczony, czy nieoznaczony (§ 9 ust. 1 PSG). Ponadto może ono zawierać w szczególności postanowienia dotyczące organów, zmiany oświadczenia o ustanowieniu fundacji, odwołania, beneficjentów oraz osób uprawnionych do majątku pozostałego po likwidacji (§ 9 ust. 2 PSG).
Fundacja prywatna powstaje dopiero z chwilą wpisu do rejestru handlowego (§ 7 ust. 1 PSG). Zgłoszenie do wpisu należy do pierwszego zarządu fundacji (§ 12 PSG). Jeżeli majątek minimalny nie zostaje wniesiony w pieniądzu, konieczne jest przeprowadzenie badania założycielskiego (§ 11 PSG).
Fundacji prywatnej należy przekazać majątek o wartości co najmniej 70 000 euro (tak zwany majątek minimalny, § 4 PSG). Przy ustanowieniu fundacji lub później można przekazać dalsze środki pieniężne lub składniki majątku w naturze, w akcie założycielskim, w dodatkowym dokumencie fundacyjnym albo poza tymi dokumentami. Późniejsze przysporzenia fundatora dokonywane poza oświadczeniem o ustanowieniu fundacji określa się jako Nachstiftung; jeżeli majątek przekazuje osoba trzecia niebędąca fundatorem, mówi się o Zustiftung. Osoba, która przekazuje majątek fundacji prywatnej po jej powstaniu, nie uzyskuje przez to statusu fundatora (§ 3 ust. 4 PSG).
Fundatorami fundacji prywatnej ustanawianej za życia mogą być jedna lub kilka osób fizycznych albo inne podmioty prawa (na przykład austriacka spółka z ograniczoną odpowiedzialnością GmbH, spółka akcyjna AG, liechtensteińska Anstalt, austriackie spółki osobowe OG lub KG). Fundacja prywatna ustanawiana na wypadek śmierci może mieć tylko jednego fundatora (§ 3 ust. 1 PSG). Według przeważającego poglądu późniejsze uzyskanie statusu fundatora nie jest możliwe (OGH, 12.8.2004, 1 Ob 166/04z; OGH, 14.9.2011, 6 Ob 158/11w). Aby zapewnić trwałość uprawnień fundatora, zazwyczaj celowe jest szerokie określenie kręgu fundatorów (na przykład z uwzględnieniem dzieci i wnuków) albo pośrednictwo innych podmiotów prawa (na przykład Anstalt).
Jeżeli fundacja prywatna ma kilku fundatorów, prawa przysługujące fundatorowi lub przez niego zastrzeżone mogą być wykonywane wyłącznie przez wszystkich fundatorów łącznie, chyba że akt założycielski fundacji stanowi inaczej (§ 3 ust. 2 PSG). Uprawnienia fundatora do kształtowania fundacji prywatnej nie przechodzą na jego następców prawnych (§ 3 ust. 3 PSG). Najważniejszymi uprawnieniami kształtującymi są zastrzeżenie prawa zmiany i zastrzeżenie prawa odwołania; oba istnieją tylko wtedy, gdy fundator je sobie zastrzegł, i muszą być zawarte w akcie założycielskim (§ 9 ust. 2, § 10 ust. 2, § 33 ust. 2, § 34 PSG). Fundator będący osobą prawną nie może zastrzec sobie prawa odwołania (§ 34 PSG).
Beneficjentami są osoby, które otrzymują świadczenia od fundacji prywatnej lub którym przypadają korzyści z fundacji prywatnej (OGH, 18.2.2021, 6 Ob 24/21d). Świadczenia mogą mieć postać pieniężną lub rzeczową, na przykład udostępnienia lokali lub udzielenia poręczeń. Bliższe postanowienia powinny zostać zamieszczone w oświadczeniu o ustanowieniu fundacji (w akcie założycielskim lub w dodatkowym dokumencie fundacyjnym). Beneficjentom można przyznać także roszczenie dochodzone na drodze sądowej. Oprócz ustawowego prawa do informacji mogą oni zostać włączeni w organizację fundacji, na przykład poprzez radę doradczą lub zgromadzenie beneficjentów (OGH, 5.8.2009, 6 Ob 42/09h). Beneficjenci i osoby z nimi ustawowo zrównane nie mogą jednak być członkami zarządu fundacji (§ 15 ust. 2 do 3a PSG; OGH, 15.12.2004, 6 Ob 180/04w).
Jeżeli beneficjent nie został oznaczony w oświadczeniu o ustanowieniu fundacji, beneficjentem jest ten, kogo jako beneficjenta ustaliła osoba lub podmiot wyznaczony do tego przez fundatora, a w braku takiego wyznaczenia zarząd fundacji (§ 5 PSG). Prawo beneficjenta do informacji dotyczy realizacji celu fundacji i obejmuje wgląd do sprawozdania finansowego, sprawozdania z działalności, sprawozdania z badania, ksiąg, aktu założycielskiego i dodatkowego dokumentu fundacyjnego; jeżeli fundacja prywatna nie zastosuje się do żądania, sąd może zarządzić udostępnienie wglądu (§ 30 PSG).
Osobami uprawnionymi do otrzymania majątku pozostałego po likwidacji fundacji (Letztbegünstigte, dalej: beneficjenci końcowi) są osoby, którym w razie rozwiązania fundacji prywatnej przypada majątek pozostały po likwidacji. Oświadczenie o ustanowieniu fundacji może i powinno zawierać bliższe postanowienia w tym zakresie. Jeżeli fundacja prywatna zostaje rozwiązana na skutek odwołania, a oświadczenie o ustanowieniu fundacji nie stanowi inaczej, beneficjentem końcowym jest fundator (§ 36 ust. 4 PSG). Jeżeli brak beneficjenta końcowego lub nie chce on przyjąć majątku, a oświadczenie o ustanowieniu fundacji nie zawiera innej regulacji, pozostały majątek przypada Republice Austrii (§ 36 ust. 3 PSG).
Zarząd fundacji zarządza fundacją prywatną, reprezentuje ją i dba o realizację celu fundacji. Musi on składać się z co najmniej trzech członków, z których dwóch musi mieć miejsce zwykłego pobytu w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w państwie-stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym (§ 15 ust. 1 PSG). Członkami zarządu fundacji nie mogą być beneficjenci, ich małżonkowie, zarejestrowani partnerzy i partnerzy życiowi, osoby spokrewnione z beneficjentami w linii prostej lub do trzeciego stopnia w linii bocznej ani osoby prawne; to samo dotyczy osób, którym beneficjenci lub ich osoby bliskie powierzyli reprezentowanie swoich interesów w zarządzie fundacji (§ 15 ust. 2 do 3a PSG).
Oprócz powołania przez sąd fundatorzy mogą zastrzec sobie prawo powoływania członków zarządu fundacji. Kompetencję tę można przekazać także innym osobom lub organom, na przykład radzie doradczej. Często spotyka się również rozwiązania, w których sam zarząd fundacji decyduje o następcy ustępującego członka (kooptacja).
Członkowie zarządu fundacji mogą zasadniczo zostać odwołani tylko z ważnego powodu (OGH, 11.12.2024, 6 Ob 14/24p). Dla ich działalności można przewidzieć (maksymalną) kadencję; elastyczne rozwiązania pozwalają wyważyć niezależność zarządu fundacji i pożądany przez fundatorów wpływ. Jeżeli członek zostaje powołany na czas oznaczony, orzecznictwo wymaga co do zasady, dla zachowania jego niezależności, kadencji wynoszącej co najmniej trzy lata; w przypadku powołania na czas nieoznaczony minimalny okres nie jest wymagany (OGH, 25.11.2020, 6 Ob 228/20b, z powołaniem na 6 Ob 195/10k).
Każdy członek zarządu fundacji musi wykonywać swoje zadania oszczędnie i ze starannością sumiennego kierownika. Świadczenia na rzecz beneficjentów zarząd fundacji może spełniać tylko wtedy, gdy nie uszczupla to roszczeń wierzycieli fundacji prywatnej (§ 17 ust. 2 PSG). Jeżeli fundacja prywatna nie ma rady nadzorczej, czynności prawne fundacji z członkiem zarządu wymagają zgody wszystkich pozostałych członków oraz sądu (§ 17 ust. 5 PSG). Członkowie odpowiadają wobec fundacji prywatnej za szkodę wyrządzoną zawinionym naruszeniem swoich obowiązków (§ 29 PSG). Jeżeli oświadczenie o ustanowieniu fundacji nie stanowi inaczej, przysługuje im odpowiednie wynagrodzenie, którego wysokość na wniosek ustala sąd (§ 19 PSG).
Biegły rewident fundacji jest przewidzianym w ustawie organem fundacji prywatnej (§ 14 ust. 1 PSG). Bada sprawozdanie finansowe wraz z księgowością oraz sprawozdanie z działalności (§ 21 PSG); jego zadanie jest w tym zakresie porównywalne z zadaniem biegłego rewidenta spółki. Biegłym rewidentem fundacji mogą być wyłącznie austriaccy biegli rewidenci (Wirtschaftsprüfer) lub austriackie spółki audytorskie (Wirtschaftsprüfungsgesellschaften) w rozumieniu austriackiej ustawy o zawodach doradców podatkowych i biegłych rewidentów (WTBG 2017) (§ 20 ust. 2 PSG). Biegłego rewidenta fundacji powołuje sąd, a jeżeli fundacja ma radę nadzorczą, rada nadzorcza (§ 20 ust. 1 PSG; OGH, 26.3.2025, 6 Ob 2/25z); oświadczenie o ustanowieniu fundacji może przewidywać prawo zgłaszania kandydatów, na przykład dla rady doradczej.
W praktyce również w strukturach austriackich wykorzystuje się znaną z liechtensteińskiego prawa fundacyjnego funkcję protektora fundacji (Stiftungsprotektor). PSG nie reguluje tej funkcji wprost; jej uprawnienia wynikają z oświadczenia o ustanowieniu fundacji, z reguły w ramach dalszego organu w rozumieniu § 14 ust. 2 PSG. Może ona służyć oddzieleniu operacyjnej działalności zarządu fundacji od nadrzędnego poziomu kontroli oraz zabezpieczeniu woli fundatora na przestrzeni pokoleń. W sprawie objęcia tej funkcji w Austrii i Liechtensteinie zob. specjalistyczny portal stiftungsprotektor.com.
Radę nadzorczą należy powołać, jeżeli fundacja prywatna zatrudnia ponad trzystu pracowników albo jeżeli sprawuje jednolite kierownictwo nad austriackimi spółkami kapitałowymi lub spółdzielniami bądź sprawuje nad nimi kontrolę na podstawie bezpośredniego udziału przekraczającego 50 procent, przy czym w obu przypadkach przeciętna liczba pracowników tych spółek lub spółdzielni musi przekraczać trzystu, a działalność fundacji prywatnej nie może ograniczać się do zarządzania udziałami (§ 22 PSG). Oświadczenie o ustanowieniu fundacji może ponadto przewidywać radę nadzorczą. Składa się ona z co najmniej trzech osób fizycznych; beneficjenci i ich osoby bliskie nie mogą stanowić większości (§ 23 PSG). Rada nadzorcza nadzoruje prowadzenie spraw i gospodarkę fundacji prywatnej (§ 25 PSG).
Fundatorzy mogą przewidzieć dalsze organy służące zabezpieczeniu celu fundacji, na przykład radę doradczą (Beirat), zgromadzenie beneficjentów lub zgromadzenie fundatorów (§ 14 ust. 2 PSG; OGH, 18.11.2022, 6 Ob 174/22i). Organy te są istotnymi instrumentami, które umożliwiają fundatorowi i przyszłym pokoleniom wpływ na działalność zarządu fundacji i gospodarkę fundacji prywatnej (OGH, 19.4.2017, 6 Ob 37/17k). Na przykład powoływanie członków zarządu fundacji może zostać w szerokim zakresie powierzone radzie doradczej.
Jeżeli takiemu organowi przysługuje prawo odwołania zarządu fundacji lub jego członka, decyzja wymaga większości co najmniej trzech czwartych oddanych głosów, a jeżeli organ ma mniej niż czterech członków, jednomyślności. Jeżeli odwołanie ma nastąpić z innych przyczyn niż wskazane w § 27 ust. 2 pkt 1 do 3 PSG, beneficjentom, ich osobom bliskim w rozumieniu § 15 ust. 2 PSG oraz osobom, którym powierzyli oni reprezentowanie swoich interesów w organie, nie może łącznie przysługiwać większość głosów (§ 14 ust. 3 i 4 PSG). Jeżeli rada doradcza jest ukształtowana na wzór rady nadzorczej, orzecznictwo stosuje w drodze analogii zasadę niepołączalności z § 23 ust. 2 PSG (OGH, 9.9.2013, 6 Ob 139/13d).
Po powstaniu fundacji prywatnej fundator może zmienić oświadczenie o ustanowieniu fundacji tylko wtedy, gdy zastrzegł sobie prawo do zmian. Jeżeli zmiana nie jest możliwa z powodu odpadnięcia fundatora, braku porozumienia między kilkoma fundatorami lub braku zastrzeżenia, zarząd fundacji może, z zachowaniem celu fundacji, dokonać zmian dostosowujących do zmienionych okoliczności; wymagają one zatwierdzenia przez sąd (§ 33 ust. 2 PSG). Zmienione okoliczności nie mogą istnieć już w chwili sporządzenia oświadczenia o ustanowieniu fundacji (OGH, 17.1.2024, 6 Ob 40/23k). Każda zmiana staje się skuteczna dopiero z chwilą wpisu do rejestru handlowego (§ 33 ust. 3 PSG).
Fundator może odwołać fundację prywatną tylko wtedy, gdy zastrzegł sobie odwołanie (§ 34 PSG). Odwołanie nie kończy istnienia fundacji z chwilą jego złożenia: jeżeli do zarządu fundacji dotrze dopuszczalne odwołanie, zarząd musi jednomyślnie podjąć uchwałę o rozwiązaniu. Dalszymi przyczynami rozwiązania są m.in. upływ przewidzianego czasu trwania, osiągnięcie celu fundacji lub niemożność jego osiągnięcia, a w przypadku fundacji prywatnych niebędących fundacjami pożytku publicznego, których przeważającym celem jest zabezpieczenie bytu osób fizycznych, upływ 100 lat, chyba że beneficjenci końcowi jednomyślnie postanowią o kontynuacji (§ 35 PSG). Po rozwiązaniu następuje likwidacja; dopiero po jej zakończeniu pozostały majątek przekazuje się beneficjentowi końcowemu (§ 36 PSG).
Majątek, który fundator przekazuje fundacji prywatnej za życia, nie należy już do jego spadku. Przy obliczaniu zachowku według prawa austriackiego (Pflichtteil) może on jednak podlegać doliczeniu. Decydujące jest to, kiedy fundator dokonał definitywnego wyzbycia się władztwa nad majątkiem, istotnego dla obliczenia zachowku (Vermögensopfer), czyli kiedy ostatecznie zrezygnował z możliwości dysponowania przekazanym majątkiem. Jeżeli fundator zastrzegł sobie odwołanie i może ponadto samodzielnie zmieniać oświadczenie o ustanowieniu fundacji w szerokim zakresie, według orzecznictwa wyzbycie się władztwa nad majątkiem następuje dopiero z chwilą jego śmierci; dwuletni termin obowiązujący w przypadku darowizn na rzecz osób nieuprawnionych do zachowku nie upływa więc z samą chwilą przekazania majątku (OGH, 15.10.2024, 2 Ob 66/24f).
W orzeczeniu z 26 marca 2026 r. austriacki Sąd Najwyższy (OGH) doprecyzował prawo osób uprawnionych do zachowku do uzyskania informacji od fundacji prywatnej (OGH, 26.3.2026, 2 Ob 115/25p). Fundację prywatną zobowiązano do udzielenia informacji o przysporzeniach spadkodawcy na jej rzecz oraz o stanie jej majątku na dzień śmierci, a także do przedłożenia dodatkowych dokumentów fundacyjnych, przy czym mogła ona zaczernić wszystkie fragmenty niedotyczące przysporzeń na rzecz fundacji. Dalej idące żądania, na przykład przedłożenia sprawozdań finansowych, zostały oddalone. Szczegółowe omówienie prawa do zachowku zawiera strona Zachowek w Austrii w serwisie testament.wien.
Również w prawie małżeńskim i rodzinnym należy uwzględniać fundację prywatną. Przy szerokim prawie odwołania przysługującym fundatorowi majątek fundacji może zostać mu ekonomicznie przypisany. W sprawie OGH, 31.7.2025, 1 Ob 69/25s fundacja prywatna nabyła nieruchomość przed zawarciem małżeństwa, a po odwołaniu fundacji nieruchomość została w czasie małżeństwa przeniesiona na fundatora; nieruchomość nie podlegała w całości podziałowi majątku, ponieważ należało ją ocenić jako majątek przedmałżeński wniesiony do małżeństwa albo jako darowiznę fundacji. Orzecznictwo dotyczące spadków, alimentów i rozwodów jest zestawione w części ogólnej systematycznego wykazu orzeczeń.
Opodatkowanie fundacji prywatnej podlega odrębnym zasadom. Przekazanie majątku fundacji prywatnej podlega co do zasady austriackiemu podatkowi od wniesienia majątku do fundacji (Stiftungseingangssteuer). Fundacja prywatna jest podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych; dla fundacji prywatnych służących interesom prywatnym obowiązują szczególne zasady opodatkowania niektórych dochodów kapitałowych i zysków ze zbycia (podatek przejściowy, Zwischensteuer). Świadczenia na rzecz beneficjentów podlegają co do zasady austriackiemu podatkowi od dochodów kapitałowych (Kapitalertragsteuer). Fundacje prywatne pożytku publicznego mogą pod określonymi warunkami korzystać z preferencji podatkowych. Stanowisko austriackiej administracji skarbowej przedstawiają Wytyczne w sprawie fundacji 2009 (Stiftungsrichtlinien 2009, StiftR 2009; w języku niemieckim). Ocena podatkowa zawsze zależy od okoliczności konkretnego przypadku.
Ustawa wymaga majątku o wartości co najmniej 70 000 euro (§ 4 PSG). Ze względu na bieżące koszty fundacja prywatna jest z ekonomicznego punktu widzenia zazwyczaj uzasadniona dopiero przy znacznie wyższym majątku.
Koszty obejmują w szczególności przygotowanie oświadczenia o ustanowieniu fundacji przez adwokata lub notariusza, akt notarialny, wpis do rejestru handlowego oraz podatek od wniesienia majątku do fundacji; na bieżąco dochodzą wynagrodzenie zarządu fundacji oraz koszty biegłego rewidenta fundacji i księgowości. Wysokość zależy od majątku i struktury.
Przede wszystkim wtedy, gdy majątek lub przedsiębiorstwo mają zostać utrzymane w całości na przestrzeni pokoleń i być zarządzane według jasnych zasad. To, czy jest to właściwe rozwiązanie w konkretnym przypadku, wymaga wyważenia celów, kosztów i możliwości wpływu.
Fundacja prywatna nie ma właścicieli. Orzecznictwo rozróżnia sytuacje w zależności od tego, czy i w jakim zakresie fundatorzy zastrzegli sobie prawa wpływu; o fundacji niekontrolowanej (kontrollfreie Stiftung) mówi się, gdy takich praw brak, przy czym ustawowe mechanizmy kontroli pozostają bez zmian. Fundację prywatną reprezentuje zarząd fundacji, który co do zasady nie jest związany poleceniami. Zadania kontrolne przysługują biegłemu rewidentowi fundacji, ewentualnie radzie nadzorczej, radzie doradczej, w określonych przypadkach beneficjentom oraz sądowi.
Członkami zarządu fundacji nie mogą być beneficjenci, ich małżonkowie, zarejestrowani partnerzy i partnerzy życiowi, osoby spokrewnione z beneficjentami w linii prostej lub do trzeciego stopnia w linii bocznej ani osoby, którym powierzyli oni reprezentowanie swoich interesów w zarządzie (§ 15 ust. 2 do 3a PSG). Członkowie rodziny, którzy nie są beneficjentami i nie pozostają w takiej relacji z beneficjentami, nie są objęci zakazem.
Tak. Odwołanie jest możliwe, jeżeli fundator je sobie zastrzegł (§ 34 PSG); ponadto istnieją przyczyny rozwiązania określone w § 35 PSG. Po rozwiązaniu następuje likwidacja; pozostały majątek otrzymuje następnie beneficjent końcowy.
Fundacja prywatna istnieje nadal. Uprawnienia fundatora do kształtowania fundacji, w szczególności prawo zmiany i prawo odwołania, nie przechodzą na spadkobierców (§ 3 ust. 3 PSG). Przy obliczaniu zachowku według prawa austriackiego przekazany majątek może podlegać uwzględnieniu.
Przekazanie majątku podlega co do zasady podatkowi od wniesienia majątku do fundacji, fundacja prywatna podatkowi dochodowemu od osób prawnych ze szczególnymi zasadami dotyczącymi podatku przejściowego, a świadczenia na rzecz beneficjentów co do zasady podatkowi od dochodów kapitałowych. Decydujące są okoliczności konkretnego przypadku.
Przegląd autorstwa adwokata dr. Nikolausa Arnolda dotyczący ustanowienia austriackiej fundacji prywatnej, fundatorów, beneficjentów, organów, zmiany i rozwiązania fundacji.
Oprócz licznych innych publikacji z zakresu prawa fundacyjnego, spadkowego, prawa spółek i prawa podatkowego w czasopismach fachowych (zob. także www.arnold.biz i testament.wien) do pogłębionego studium fundacji prywatnej polecamy następujące cztery dzieła w języku niemieckim.
Na tej stronie w dziale Orzeczenia z zakresu prawa fundacyjnego (w języku niemieckim) znajdują się najważniejsze orzeczenia z zakresu prawa fundacyjnego w formie tezy i pełnego tekstu. Można również zapisać się na newsletter; formularz znajduje się na dole tej strony. Ze względu na ochronę danych wymagamy potwierdzenia zgłoszenia; prosimy sprawdzić także folder spamu.
Komentarz do austriackiej ustawy o fundacjach prywatnych autorstwa Nikolausa Arnolda (Kommentar zum Privatstiftungsgesetz) jest dostępny w 4. wydaniu (stan na kwiecień 2022 r.). Komentarz został znacznie rozszerzony i zaktualizowany; obejmuje oprócz ustawy o fundacjach prywatnych także istotne obszary pokrewne prawa cywilnego. Już pierwsze wydanie zostało wyróżnione w 2003 r. Nagrodą im. Walthera Kastnera. Zamówienia można składać za pomocą załączonego formularza zamówienia.
Podręcznik fundacyjny Arnold/Ludwig (red.), Stiftungshandbuch, jest dostępny w 3. wydaniu (2022). Zawiera zwięzłe i przejrzyste przedstawienie przepisów prawa fundacyjnego i podatkowego dotyczących austriackiej fundacji prywatnej oraz fundacji liechtensteińskiej, ułatwia wejście w tę materię i służy jednocześnie jako pomoc w pracy praktyków. Zamówienia można składać za pomocą załączonego formularza zamówienia.
Systematyczny komentarz do prawa podatkowego fundacji zawiera dzieło Arnold/Stangl/Tanzer, Privatstiftungs-Steuerrecht (2. wydanie, 2010). Zamówienia można składać za pomocą załączonego formularza zamówienia.
Dla zarządu fundacji kluczowe znaczenie ma rzetelna wiedza o jego zadaniach, prawach i obowiązkach. Dzieło Arnold/Ginthör, Der Stiftungsvorstand (2. wydanie, 2025) oferuje członkom zarządu fundacji, a także fundatorom, beneficjentom i wszystkim osobom zajmującym się fundacjami prywatnymi zrozumiały przegląd najważniejszych obszarów fundacji prywatnej.
Treści tej strony opracowują dr Nikolaus Arnold i zespół ARNOLD Rechtsanwälte GmbH.
Wyróżnienie jako wiodąca kancelaria dla klientów prywatnych i fundatorów w austriackim rankingu branżowym.
Najwyższa ocena w dziedzinie Private Wealth Law w Austrii, nieprzerwanie od 2016 r.
Autor komentarza do austriackiej ustawy o fundacjach prywatnych i współwydawca czasopisma fachowego GesRZ (Der Gesellschafter).
Zapisz się na nasz newsletter (w języku niemieckim), aby być na bieżąco z rozwojem sytuacji dotyczącej austriackiej fundacji prywatnej.
Adres e-mail
